İnsülin iğnesi olmadan diyabet tedavisi devri açılıyor

Harvard Üniversitesi’ni ziyaret eden Gazeteci Müellif Ertuğrul Özkök, Prof. Dr. Gökhan Hotamışgil ile görüştü. Bir karaciğer hücresinin en net imgesini elde eden grup, diyabet ve karaciğer hastalıkları ile ilgili elde edilen yeni bilgileri ve yaşanan bilimsel gelişmeleri anlattı.

Hotamışgil, Tip 1 diyabet için insülin tedavisinin bir alternatifinin olmadığını tabir ederek, Tip 2 diyabette iki hafta evvel yeni bir ilacın onaylandığını söyledi. Hotamışgil,”Bu alanda çok değerli ilerlemeler var. Bunlar içerisinde en kıymetli küme genel olarak GLP benzerleri olarak isimlendirilen ilaç gurubu. Mesela birkaç hafta evvel yeni ve aktifliği yüksek bir ilaç daha onaylandı. Bunlar yeniden benzeri sistemler üzerinden çalışan daha aktif yahut ikili ilaçlar” dedi.

Hotamışgil, insülin iğnesi olmadan diyabet tedavisi periyodu açılacağını vurgulayarak, “Zaten şu andaki görüş Tip 2 diyabet için insülin tercihini en sona bırakmak tarafında. Tip 2 diyabet tedavisinde insülin uygulamalarından uzaklaşılıyor artık. Bende bu halde düşünüyorum.” dedi.

Harvard Üniversitesi’ndeki Sabri Ülker Metabolik Araştırmalar Merkezi’ni ziyaret eden Özkök izlenimlerini yazdı.

Özkök’ün yazısı şu halde:

“Önceki hafta dünyanın en ünlü üniversitelerinden Harvard’daydım.

Gazetecilik hayatımın değerli günlerinden birini yaşadım.

Çünkü bu üniversitede konseyi “Sabri Ülker Metabolik Araştırmalar Merkezi’nde bir gün geçirdim.

Pladis İdare Şurası Lideri Murat Ülker’le birlikte bu merkezin lideri Prof. Gökhan Hotamışlıgil’den çok etkileyici bir brifing aldık.

BRİFİNG ODASINDA BİR ATATÜRK FOTOĞRAFI

Brifinge, Hotamışlıgil’in birlikte çalıştığı bütün asistanları da katıldı ve herbiri çalışıtğı alanla ilgili bilgi verdi.

O gün çok şey öğrendik.

O brifing sırasında bir şely dikkatimi çekti.

Brifing odasının duvarında bir pao vardı. Panonun üzerinde bize çalışmalarını anlatan asistanların fotoğrafları vardı.

Panonun en üstünde bir Atatürk portresi asılıydı.

Hotamışlıgil bir Cumhuriyet çocuğuydu…

Atatürk’ün kurduğu Cumhuriyetin, herkese açık okullarında okumuştu.

BİR KARACİĞER HÜCRESİNİN İÇİNDE DOLAŞMAK NASIL BİR ŞEY

O gün beni en şaşırtan şey, bu takımın görüntülediği bir karaciğer hücresi oldu.

Bugüne kadar bütün dünyada yapılan en yüksek çözünümlü imgesi olmuş bu.

Üstelik sabit bir manzara değil bu. Gerçek bir hücrenin içinde dolaşıyorsunuz. Ve bir hücrenin kompleks yapısı size şunu söylüyor.

Bu yıldızların altında daha keşfedilecek çok şey var.

Tabii insanın aklına , “Böylesine karmaşık bir yapı nasıl tasarlanır, kim tasarlar sorusu da” gelmiyor değil.

REFİK ANADOL BU HÜCREDEN BİR BİENAL SANATI ÇIKARMIŞ

Sabri Ülker Merkezi çok vizyoner bir kuruluş.

Elde ettikleri bu manzarayı, dünyadaki en tanımmış vieo sanatkarlarından biri olan Refik Anadol’a vermişler.

Ve o da bu manzaralardan yaptığı bir çalışmayı Venedik Bienalinde sergilemiş ve çok büyük ilgi görmüş.

BU TARİHİ GÖRÜNTÜ SAYESİNDE BULUNAN BİRİNCİ KIYMETLİ İLAÇ

Peki ne işe yaradı bu görüntüleme?

İlk sonucunu söyleyeyim.

Kolestrol tedavisinde yepisyeni bir tedavi yolunun önünü açtı.

Şimdi de Tip 2 diyabetin devasının bulunmasında çok ileri bir kademeye gelinmesine yol açtı.

Prof. Hotamışlıgil’e bu çalışmaları ile 2018 yılında Avrupa Diyabet Araştırmaları Derneği ve Novo Nordsk Vakfı tarafından “Mükemmeliyet ödülü” verildi.

Önemli bir ayrıntı…

Bu vakfın heyet üyelerinin kimileri birebir vakitte Nobel heyetinde de yer alıyor.

BU TARİHİ GÖRÜNTÜYÜ BU AKŞAM TV100’DE İZLEYEBİLİRSİNİZ

Hotamışlıgil’e bu ödül, “Obezite ve diyabet” üzerine yaptığı çalışmalar nedeniyle verildi.

Yani bugününü en değerli insanlık problemlerinden iki üçüne ilişkin çalışmalar.

Hıcanın bana verdiği hücre imgelerini bu akşam TV100’deki “Cengiz ile Ahtapot” programında yayınlayacağım.

Fotoğrafını da bugün sizinle burada görebilirsiniz.

O gün Prof. Hotamışlıgil ile detaylı bir sohbet yaptım.

Şimdi o sohbetin birinci kısmını sizinle paylaşıyorum.

İkincisi de yarına…

BUGÜNE KADAR DOKU SEVİYESİNDE ELDE EDİLMİŞ EN YÜKSEK ÇÖZÜNÜMLÜ GÖRÜNTÜ

EO: Hocam ekranda gördüğümüz bu manzara bir çizim mi, yoksa gerçek bir karaciğer hücresi mi?

“Burada gördüğünüz tüm hücre içi moleküler yapılar gerçek, yalnızca renkler hayal eseri. Bugüne kadar doku seviyesinde elde edilmiş en yüksek çözünümlü görüntü

(*) Nasıl elde ettiniz bu manzarayı?

“Bunu elde edebilmek için bir biri gerisine yapılan nanometre (yani bir santimetrenin 10 milyonda biri) incelikte on binlerce kesitin işlenmesi ve manalandırılması gerekiyor. Bu bilgi 40 terabitten fazla hacimde. Bir ortaya gelip işlendiğinde hücre içinin 3-boyutlu yapısını bir ortaya getirebiliyor, hatta bu yapıların içinde moleküler bir seyahat yapabiliyoruz. Bu bilgiler geçen ay yaptığımız çok değerli bir yayınımızda açıklandı.”

ŞU 4 BİN KIRMIZI DAİRE BİZE BAKTERİLERDEN KALAN MİRAS

(*) Mesela şu kırmızı halkalar ne?

“Onlar mitokondriler. Hücrenin içinde organellerden (yani özelleşmiş faaliyetler gören küçük organcıklardan), bize bakterilerden miras kalmış bir yapı. Güç ve oksijen tüketen her organizmada olması gereken bir şey. Motoru yani. Bir karaciğer hücresinde sayıları 4000’e ulaşabilir. “

BU BİR HAYVAN HÜCRESİ ANCAK YAKINDA İKİ İNSAN HÜCRESİNİ DE GÖRÜNTÜLEYECEĞİZ

(*) Pekala insan hücresi mi?

“Hayır burada çalıştığımız farelerden elde edilmiş dokudaki hayvan hücresi. Ancak yakın vakitte insan karaciğer hücresinin de imgesini alacağız. Şu an merkezimizde Barselona’dan bir karaciğer uzmanı konuk bilim insanı olarak çalışıyor ve bize bu hedef ile katıldı. İki beşerden yağlanmış karaciğer örneği aldık ve bunların olağan sağlıklı doku ile bir arada incelemesine başlayacağız. Bunun ardından planladığımız daha detaylı çalışmalar da var ve burada Türkiye’deki meslekdaşlarımız ile de ortak çalışmalarımız olacak. “

KARACİĞER HASTALIĞI GERİ DÖNDÜRÜLEBİLECEK Mİ

(*) Karaciğer yağlanması ve siroz konusunda neredeyiz?

“Bilimsel olarak çok süratli ve kıymetli gelişmeler oluyor. Lakin kliniğe geçiş açısından şimdi çok âlâ bir yerde değiliz. Maalesef geçtiğimiz sene alanda değerle beklenen birtakım klinik deneylerin son etapları olumlu neticelenmedi (bunlar bizim merkez ilgili olan çalışmalar değil). Daha devam eden pek çok çalışma var lakin hala çok açık olan ve çok değerli bir alan var. Güzel olan şu. Hastalığın düzenekleri ve gidilecek yol konusunda oldukça ağır bilgi sahibiyiz. Uygulamaya geçiş süreçleri de yeni teknolojilerin devreye girmesi ile giderek hızlanıyor. “

(*) Şöyle diyebilir miyiz? Teorik olarak bunun tedavi edilebileceğini biliyoruz.

“Tabi ki diyebiliriz. Çok mümkünlük var. Bizim de önümüzdeki on sene önceliklerimiz kliniğe geçiş çalışmalarına öncelik verecek. Biraz evvel konuştuğumuz moleküler mimari ile ilgili yayında da çok çarpıcı yeni bir metabolik denetim sistemi ortaya çıktı ve yesyeni müdahele yollarının önünü açabilecek öngörüler getirdi. Bunun dışında da karaciğer yağlanması üzerine kullanmayı amaçladığımız ve daha ileri seviyelere ulaşmış iki ilaç programımız daha var.”

TİP 2 DİYABETTE İKİ HAFTA EVVEL YENİ BİR İLAÇ ONAYLANDI

(*) Tip 2 Diyabette ne durumdasınız?

“Bu alanda çok değerli ilerlemeler var. Bunlar içerisinde en değerli küme genel olarak GLP benzerleri olarak isimlendirilen ilaç gurubu. Mesela birkaç hafta evvel yeni ve aktifliği yüksek bir ilaç daha onaylandı. Bunlar tekrar emsal sistemler üzerinden çalışan daha faal yahut ikili ilaçlar. Burada iki noktanın altını çizmek lazım. Birincisi bu ilaçlar şişmanlık üzerinde de manalı aktiflik gösteriyorlar. İkincisi de, iğne ile verilen formların her gün değil ancak 2 yahut 4 haftada bir uygulanacak stilde olması. Tabi bunların ağızdan alınan alternatifleri de olacak, hatta birisi için bu şu an bile mümkün. Yani çok daha tesirli bir seri yeni ilaç çıkıyor.”

İNSÜLİN İĞNESİ OLMADAN DİYABET TEDAVİSİ PERİYODU AÇILIYOR ARTIK

(*) Nasıl kullanılacak bu ilaçlar? Yani beşerler her gün insülin iğnesi kullanmaktan kurtulacak mı?

“Zaten şu andaki görüş Tip 2 diyabet için insülin tercihini en sona bırakmak istikametinde. Tip 2 diyabet tedavisinde insülin uygulamalarından uzaklaşılıyor artık. Bende bu halde düşünüyorum.”

TİP 1 DİYABET AİLEDEN BAĞIMSIZ NASIL GEÇİYOR KONUSU AYDINLANIYOR

(*) Pekala Tip 1’de durum ne? Yani aileden genetik olarak geçen diyabette?

“Tip 1 diyabet için insülin tedavisinin şu an alternatifi yok. Lakin bu hastalık için de çerçeve süratle değişmeye başladı. Bunu da 3 başlıkta özetleyebiliriz.

Birincisi şu?

Hem kan şekeri takibi hem de insülin tedariki konusunda otomatikleşmiş ve iğne yükünü hafifletip, daha sağlıklı kan şekeri denetimi yapmak, yeni aygıtlar ve insülin ile mümkün hale geldi. Bu uygulamalara herkesin ulaşması için de değerli bir global çaba var. İnsülin bile şimdi tüm Tip 1 diyabet hastalarının ulaşabileceği bir halde tedarik edilemiyor ve bu kıymetli bir eşitsizlik sorunu yaratıyor. “

İKİNCİ GELİŞME BETA HÜCRELERİ İLE TEDAVİ

(*) Pekala insülin sorunun tabanına inmek mümkün olacak mı?

“Evet ikinci olarak oraya geliyorum.

Bence, Tip 1 diyabet için en kıymetli dönüşüm insülin üreten beta hücrelerinin üretilmesi ve nakli konusundaki gelişmelerden gelecek. Bu hususta geçtiğimiz sene çok değerli gelişmeler oldu ve kliniğe geçiş süreci başladı. Birden fazla şirket ve araştırma gurubu hem beta hücrelerinin kök hücre teknolojileri ile çoğaltılması hem de beşere nakli konusunda değerli ilerlemeler kaydetti. Bu tabi çok sıkıntı bir alan ve her şey bitti artık bu mevzu çözüldü diyemeyiz. Lakin ben eninde sonunda bunun olacağı konusunda son derece optimistim.”

BAZI BEŞERLER İNSÜLİN SALDIRISINA NASIL DAYANIYOR: SIRRI FABKİN HORMONU

(*) Hocam kimi beşerler niçin diyabet oluyor, diğerleri neden olmuyor?

“Üçüncü gelişme de işte bu noktada oluyor.

Daha yeni farkına varılan ve üzerinde bizimde ağır olarak çalıştığımız bir alan var. Şimdiye kadar Tip 1 diyabet üzerine geliştirilmeye çalışılan ilaçların çok büyük çoğunluğu bu beta hücrelerinin vefatından sorumlu immün(bağışıklık) sistemler üzerine ağırlaştı ve maalesef bu alan beklenen sonuçları sağlayamadı. Lakin bu süreçte birtakım şahıslarda immün sistemin şiddetli akınlarına karşın beta hücrelerinin direnebildiği ve faaliyetlerini sürdürebildiği ortaya çıktı. Bu da Tip 1 için yepisyeni bir yaklaşım ortaya çıkmasına sebep veriyor, o da beta hücrelerini korumak. Bu hem bedenin içerinde doğal olarak bulunan hem de nakledilecek olan hücreler için büyük kıymet taşıyor. Bizim Sabri Ülker Merkezinde yeni tanımladığımız Fabkin hormonu bunun çarpıcı bir örneği. Bu hormon üzerinden beta hücrelerini immün hücum altında iken bile uzun mühlet korumak mümkün. Daha evvel yapmış olduğumuz bir öbür çalışmada şu an insanlarda klinik test basamağına gelmiş durumda ve Columbia Üniversite’sinde süren bir çalışma mevcut.”

KİMİN DİYABET RİSKİ VAR BİLİYORUZ ANCAK BEKLEMEK ZORUNDAYIZ

(*) Kimin diyabet olacağı evvelden bilinebilir mi?

“Tip 1 diyabette risk gurubunda olanlar artık evvelce belirlenebiliyor ve bu çok yüksek bir doğruluk oranında yapılabiliyor. Fakat şu an bu şahıslara yapılabilecek rastgele bir müdahale mevcut olmadığı için, maalesef diyabetin ortaya çıkmasını beklemek dışında bir şey yapılamıyor. Bizim değiştirmek istediğimiz en değerli uygulamalardan biri bu meseleye bir tahlil üretmek. Benim kanaatim, hastalığın ortaya çıkışının kısmen yahut büsbütün engellenebileceği tarafında.”

HARVARD SABRİ ÜLKER ARAŞTIRMALAR MERKEZİ

Harvard Sabri Ülker Metabolik Araştırmalar Merkezi, bilim dünyasında kıymetli çalışmalar kazandırıyor. Merkez, Prof.Gökhan Hotamışlıgil’in liderliğinde ortalarında Türk araştırmacıların da yer aldığı genç takımıyla kalp damar hastalıkları üzerine kıymetli buluşlar gerçekleştiriyor.

Harvard Sabri Ülker Merkezi araştırma takımı, hücrede kolesterol düzeylerini inançlı bir aralıkta tutmayı sağlayan, “metabolik koruyucu” ismini verdikleri Nrf1 molekülünü keşfetti. Bu buluşla bilim dünyasının son devirde en fazla ses getiren çalışmalarından birine imza atıldı.

Nrf1 proteininin hücre içinde kolesterol sistemindeki işlevi ve moleküler çalışma düzeneği, Sabri Ülker Merkezi’nde 2017 yılında açılan ve hücre yapılarını en ince detayına kadar inceleyebilme imkanı sunan Görüntüleme Merkezi’nin de imkanları ile tahlile kavuştu.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*