Dünya Çikolata Günü: Tatlı düşkünlüğünüz insanlara ve gezegene ziyan veriyor mu?

Getty Images

Dünyanın en tanınan tatlılarından biri olan çikolataya adanmış Dünya Çikolata Günü, bu özel ikramın 1550 yılında Avrupa’ya birinci geldiği günün yıldönümü olarak 7 Temmuz’da kutlanıyor.

Yıllık yedi milyon tonla çikolata dünyanın çabucak her yerinde epeyce fazla tüketiliyor. Bu, yeryüzünde yaşayan her insan başına bir kilogram çikolata tüketildiği manasına geliyor.

2010 imali “Çikolatanın Karanlık Yüzü” üzere belgesellerin işaret ettiği üzere bu iştahın kimi berbat yan tesirleri var.

Çikolata sanayisi, ormanların yok edilmesi ve hammaddesi olan kakao çekirdeklerinin hasadında çocuk emekçilerin çalıştırılması üzere etik ve sürdürülebilirlik problemlerini görmezden gelmemesi için uzun müddettir baskı altında.

Peki kesim bu tanınan zevke gölge düşüren meseleleri ele almak konusunda ne kadar başarılı?

SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK: ÇİKOLATA NEREDEN GELİYOR?

Getty Images

Çikolata sanayisinin temel problemlerinden biri, çikolatanın hammaddesi olan kakao çekirdeklerinin arzının epeyce sonlu olması.

Kakao ağaçları epeyce hassas ve yetişirken yüksek yağış ve sıcaklığa gereksinim duyarlar. Buna rağmen ağaçların ışık ve rüzgardan korunmak için orman örtüsüne gereksinimi vardır. Bu şartları sağlayan sonlu sayıda ülke var.

Birleşmiş Milletler Besin ve Tarım Örgütü (FAO) bilgilerinde nazaran, yalnızca iki Batı Afrika ülkesi – Fildişi Kıyısı ve Gana – dünya çapında hasat edilen kakao çekirdeklerinin neredeyse yüzde 52’sini tek başına üretiyor.

BBC

Nijerya ve Kamerun üzere bölgedeki başka ülkelerin üretimiyle, Afrika’nın hissesi yüzde 69’a yükseliyor.

İKLİM KRİZİ VE ORMANSIZLAŞMA

Batı Afrika’da iklim krizinin tesiriyle sıcaklık ve kuraklığın artırması beklentisi çiftçiler için büyük bir tasa kaynağı.

Diğer bir sorun da ormansızlaşma. Üreticiler kakao ağacı tarlaları oluşturmak için doğal orman alanlarını yok ediyor.

Getty Images Kakao ekimi ormansızlaşmaya neden oluyor

Çevre odaklı hak savunucuları Fildişi Kıyısı’ndaki yüksek ormansızlaşmanın ana sebeplerden birinin kakao çiftçiliği olduğunu söylüyor. Dünya Bankası bilgilerine nazaran ülke son 50 yılda orman örtüsünün yüzde 80’ini kaybetti. Bu, dünyanın en yüksek ormansızlaşma oranlarından biri.

Buradaki ormanlar hala tehdit altında. Uydu bilgilerini kullanarak dünya çapında ormansızlaşmayı haritalayan ABD merkezli Mighty Earth, Afrika ülkesinin sırf 2020’de 470 kilometrekarelik bir orman alanını kaybettiğini kaydediyor.

Ormansızlaşma öbür yandan, uzun vadede tıpkı çiftçilerin geçim kaynaklarını tehdit eden iklim kriziyle direkt irtibatlı.

Afrika’nın kakao sanayisi konusunda uzmanlaşmış University College London’da araştırmacı Dr. Michael Odijie, günümüzde hakim iktisadın bu kısır döngüye neden olduğuna inanıyor.

Odijie BBC’ye verdiği demeçte: “Kakao çiftçiliğinin çok büyük bir ekolojik maliyeti var. Ne yazık ki, bakir ormanlık alanlarda kakao üretmenin maliyeti otlaklardan daha düşük olduğu ve [kakao] fiyatları sürdürülebilir üretim için çok düşük olduğu için bu durumun devam etmesi muhtemel” dedi.

Ancak sanayi bu mevzularda sorumluluk almaya başladığını sav ediyor.

ABD merkezli dünyanın en büyük çikolata üreticisi Mars, BBC’ye yaptığı açıklamada 2025’e kadar kullandığı kakaonun “ormansızlaşmadan arınmış” hale gelmesi üzere adımlar atarak tedarik zincirini daha sürdürülebilir hale getirmeyi amaçladığını anlattı.

Sorularımıza cevaben yapılan açıklamada, “Yasadışı yollarla sağlanan kakaonun Mars tedarik zincirinde yeri yoktur” sözü kullanıldı.

Mars ayrıyeten, Fildişi Kıyısı ve Gana’daki hükümetlerle ortak kurulan Kakao ve Orman Teşebbüsü’nün bir modülü olduğunu belirtti. Şirket bu ülkelerde ormansızlaşmayı sona erdirmeyi ve orman alanlarını restore etmeyi amaçladığını kaydetti.

ÇOCUK SÖMÜRÜSÜ

Getty Images Çocuk sömürüsü kakao üretiminde yaygın bir uygulama

Kakao çiftçiliğinde çocukların (ve yetişkinlerin) güçlü çalışma şartlarına dair deliller var. 1998 yılında, BM Çocuk Fonu komşu ülkelerden çocukların kakao çiftliklerinde çalışmak için sistematik olarak Fildişi Kıyısı’na kaçırıldığını açıklamıştı.

İngiltere merkezli kölelikle çaba eden STK, Anti-Slavery International’a nazaran bu uygulamalar hala devam ediyor.

Örgütün sözcüsü Jessica Turner BBC’ye verdiği demeçte, “Tahminlere nazaran, dünya çapında kakao kesiminde en az 30 bin yetişkin ve çocuk mecburî olarak çalıştırılıyor.”

Ancak çocuk emeğinin daha geniş kullanımı farklı bir manaya geliyor. Bu terim, Memleketler arası Çalışma Örgütü’ne (ILO) nazaran, “çocukları çocukluklarından yoksun bırakan” – onların okula gitmesini önleyen, ziyanlı yahut tehlikeli şartlarda çalıştırıldığı işleri tabir ediyor.

2020’de Chicago Üniversitesi tarafından yapılan bir araştırma, Fildişi Kıyısı ve Gana’nın kakao yetiştirilen bölgelerinde yaşayan beş çocuktan ikisinin, keskin alet kullanımı, gece vardiyaları yahut güneşe ve tarımda kullanılan kimyasal eserlere maruz kalma üzere tehlikeli olarak sınıflandırılan işlerde çalıştığını buldu.

Çikolata sanayisi, 2001 yılından bu yana, Harkin-Engel protokolü ismi verilen memleketler arası bir mutabakatın modülü olarak, kakao üretiminde çocuk işçiliğine son vermeyi taahhüt etti. Lakin 2020 yılına kadar Fildişi Kıyısı ve Gana’da çocuk işçiliğinde yüzde 70’lik bir azalma sağlanması gerekiyordu.

Çikolata sanayisindeki dünyanın en büyük oyuncularının bir kısmının altında toplandığı şemsiye kuruluş Dünya Kakao Vakfı (WCF), sanayide çocuk personelliği sorunu yaşandığını kabul etti ve sadece Fildişi Kıyısı ve Gana’da kakao çiftçiliğinde çalışan 1,6 milyon çocuk olduğu istikametinde iddialarını aktardı.

WCF, web sitesinde “tedarik zincirinde zorla çalıştırma, çağdaş kölelik yahut insan kaçakçılığı uygulamalarına karşı sıfır tolerans” gösterildiğini söylüyor.

BBC, yorum için WCF ile temasa geçti, lakin karşılık alamadı.

YEDİĞİMİZ ÇİKOLATA İÇİN ADİL BİR FİYAT ÖDÜYOR MUYUZ?

Getty Images Çikolata sanayisinin kendisi bile zevkimiz için adil bir fiyat ödemediğimizi söylüyor.

Adil bir sanayiyi savunan ve hatta çikolata sanayisindeki birtakım üreticilere nazaran çikolata için adil bir fiyat ödemiyoruz.

Make Chocolate Fair isimli bir farkındalık kampanyası yürüten Almanya merkezli bir STK Inkota, kakao üreticilerine ödenen düşük fiyatların çikolata sanayisinin karşılaştığı problemleri pekiştirdiğini söylüyor.

Inkota İnsan Hakları danışmanı Evelyn Bahn BBC’ye verdiği demeçte, “Kakao çiftçileri derin bir yoksulluk içinde ve bu, çocuk personelliği ve ormansızlaşma üzere bahislerle direkt bağlantılı” dedi.

Adil ticaret uzmanları, 2020’de ortalama kakao çiftçisinin günde yalnızca 0,90 dolar kazandığını varsayım ediyor, bu da Dünya Bankası’nın çok yoksulluk eşiğinin (1.90 dolar) altında.

Dr Michael Odijie, “Yoksulluk ve buna bağlı tüm sömürü uygulamaları, temel olarak kakao çiftçilerine ödenen düşük fiyattan kaynaklanıyor” dedi.

Getty Images Kakao çiftçileri günlük 1 dolardan az kazanıyor

Inkota ve Fairtrade Vakfı üzere kuruluşlar, bu probleme karşılık kakao çekirdeklerinin piyasa fiyatlarının artırılması gerektiğine inanıyor.

Bazı çikolata şirketleri, çiftçilere daha fazla ödeme yapmayı alenen taahhüt etti.

Bunlardan biri de, çikolata sanayisinde personel sömürüsüne karşı aktivizm platformu olarak kurulan ve şu anda Holllanda’nın en çok satan çikolata markası olan Tony’s Chocolonely.

Şirketin İngiltere’deki Genel Müdürü Ben Greensmith BBC’ye verdiği demeçte, “Var olmamızın tek nedeni, çikolatayı çocuk ve köle emeğinden arındırmak. Ve [kakao için] adil bir fiyat ödemek.” dedi.

Ve bu, müşterilerin tatlı bir ikram için çok daha fazla para ödeyeceği manasına gelmiyor. Inkota, kakao çiftçilerine üretimleri için geçim fiyatı ödenirse 100 gr çikolatanın fiyatının 0,20 dolardan az artacağını iddia ediyor.

Bahn, “Bu nitekim çok büyük bir artış değil lakin kakao çiftçilerinin hayatlarında büyük bir fark yaratacak.” diyor.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*